Home
Actueel
Geschiedenis
Ons uniform
Vaandels
Koningsplaat 1738
Koningsparen
Foto's
Contact
Disclaimer

 

 Het uniform van de Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd.

 

 

 

Militaristische  uniformen diende in het verleden, maar ook in het heden ter herkenbaarheid van het leger. Denk hierbij aan de Romeinse legers, de Germaanse legers, het leger van Napoleon enz.  
Heden ten dage ziet men veel van deze uniformen nog terug binnen de schutterswereld.
Een van de doelstellingen van de schutterijen is o.a. het in stand houden van het culturele erfgoed. Het is de moeite waard, om eens een optocht van een schuttersfeest of het OLS te gaan bekijken. Hier zie je grote diversiteit van uniformen door de eeuwen heen.
Vele verschillende Gildes, gekleed in kleurrijke uitmonstering naar voorbeeld uit voorgaande eeuwen, en schutterijen veelal in leger gerelateerde uniformen zullen aan u voorbijtrekken. Vele van deze leger gerelateerde uniformen vinden hun oorsprong vanuit het Nederlands leger, zoals van de Landmacht, Luchtmacht of de Marine. Het is ontzettend boeiend om zich hierin te verdiepen.
In de schutterswereld maakt men een onderscheidt in leger gerelateerde en fantasie uniformen. Bij deze laatste groep is er qua samenstelling van het uniform alle vrijheid. Bij de leger gerelateerde uniformen is goed zichtbaar welk legeronderdeel ten grondslag ligt aan het gedragen uniform. Het is echter niet toegestaan om een legeruniform één op één te kopiëren. Vandaar dat er altijd afwijkingen zijn met het origineel uniform. Deze verschillen zijn terug te vinden in: het stof, gebruikte materiaal, uitvoering, emblemen of een combinatie hiervan. Vele militaire uniformen zijn dus te linken aan een legeronderdeel zoals, de Koninklijke Marechaussee, de Koninklijke Marine, de Limburgse Jager, de Prinses Irenebrigade enz.
Toen de Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd in 1988 werd heropgericht, kwam al snel de vraag, voor welk uniform te kiezen. Geld voor een geheel nieuw uniform was er niet. Dhr. W. Pastwa kwam in contact met schutterij Sint Lambertus Broeksittard, die recentelijk nieuwe uniformen hadden aangeschaft en hun oude uniformen te koop aanboden. Dhr. Wil Pastwa heeft deze toen voor de jonge Sjtadssjötterie Sint Rosa weten te verwerven. In de loop der jaren was er vrijelijk aan het uniform gesleuteld.
Toen men mij in 2009 vroeg om toe te treden tot de Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd heb ik onder andere de taak van foerier op mij genomen, en ben mij gaan verdiepen in het door ons gedragen uniform. Tijdens het Oktoberfeest van 2010 werd ik aangesproken door Theo Jetten, die destijds muzikaal artistiek leider was van de Tamboers en Pijpers van het Korps Mariniers.  Hij vroeg zich af hoe wij aan onze uniformen kwamen. Na een lang en boeiend gesprek met hem, ben ik op zijn aanraden naar het Mariniersmuseum te Rotterdam gegaan en heb daar met de collectie conservator een en ander uitgezocht omtrent de mogelijke achtergrond van ons uniform.  
Uit dit onderzoek bleek, dat het ceremonieel tenue ( ook wel het Piekenpak genoemd) ten grondslag ligt aan ons uniform.
Het Korps Mariniers heeft door de eeuwen heen diverse uniformen gedragen, hetgeen verwoord en gelustreerd is in het boek: De Marinier en zijn Uniform.
De eerste Mariniers uniformen verschenen tussen 1665 en 1699. Door de eeuwen heen veranderde het uniform van de Marinier meerdere malen qua vorm en uitmonstering. Ook in de hoofddeksels van de Marinier zat door de eeuwen heen een grote verscheidenheid. Wat vanaf de beginjaren nooit veranderd is , is de hoofdkleur van het uniform. Men heeft steeds gekozen voor een blauwe kleur. Wellicht dat dit te maken had met de water van de zeeën het werkgebied van de Marine.

 

 

Wel was er enige variatie door de tijden heen in de kleur blauw. De laatste periodes heeft men steeds gekozen voor het diepblauw. Op onderstaande afbeelding is een overzicht te zien van de door het Korps Mariniers gedragen uniformen.

 

 

 

 

 

Als we al datgene hiervoor beschreven afzetten tegen het door ons gedragen uniform, dan kunnen we stellen dat ons uniform een eerbetoon is aan de vele ontworpen uniformen voor de Mariniers door de eeuwen heen en aan hun ontwerpers. Als basis voor ons uniform dient het door dhr. Fr. Smits in 1955 ontworpen Ceremonieel tenue ook wel Pieken pak genoemd. De naam Piekenpak is ontstaan vanwege de korte messing piek boven op de helm.
Op ons uniform zijn verwijzingen aangebracht uit vroegere ontwerpen. Het originele Ceremonieel tenue van het Korps Mariniers, is vervaardigd van Lakenstof. Dit is een100% wollen stof.
Voor de huidige schutterijen is dit Lakenstof veel te duur om hiervan een gehele schutterij te laten vervaardigen. Vandaar dat er tegenwoordig voor de uniformen veelal gekozen wordt voor een Whipcord Trevira stof, welk is samengesteld uit 45% wol en 55% polyester.
Op welke onderdelen wijkt ons uniform af van het huidige ceremonieel tenue van het Korps Mariniers? Op onderstaande afbeeldingen zijn de overeenkomsten en verschillen van beide uniformen te zien. Op de linker afbeelding is het ontwerp van dhr. Fr. Smits te zien van zijn ontwerp uit 1955, en op de rechter afbeelding het door ons gedragen uniform.

 

 

   

Tamboer-Pijpers en Muziekkorps der Mariniers

 

 

Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd

 

 

 

 

Ontwerptekening van het Ceremonieel uit 1955 van dhr. Fr. Smits

 

 

Verdere wijzigingen zijn:  de gevlochten rode tressen op de schouders van het Piekenpak uit 1955 zijn vervangen door de schouderklep en rode Wing van het uniform uit 1860
De koppelhaken zijn overgenomen van het uniform uit 1955.

 

 

           

 

Uniformjas uit 1955
 

 

Uniformjas uit 1862
 

 

Uniformjas Sint Rosa
 

 

De 9 knoopsluiting welke toegepast zijn op het groot ceremonieel tenue, werd bij ons uniform vervangen door de 7 knoopsluiting van het uniform uit 1860 - 1900. Zie uniform van de korporaal.

 

 

 

Uniform  officieren.


Rangaanduiding op de onder-mouw en middels een Fourragères                                                     

                                                

   

 

Luitenant-kolonel der Mariniers
 

 

Luitenant-kolonel van de Sjtadssjötterie

      Sint Rosa Zitterd

 

 De bij het Piekenpak gebruikte helm is qua model in gebruik sedert 1896, en is voorzien van een korte piek boven op de helm en een stormketting die tegenwoordig als kinband gedragen word. In de beginjaren  waren deze helmen vervaardigd van kurk, overtrokken met zwart laken stof. De kinband was van origine bedoeld als een stormband. 

 

 

Helm van het Korps Mariniers met het kenmerkend embleem.

 

 

                                 

 

 

De korte ‘Piek’ op de helm van het Korps Mariniers is bij onze helm vervangen door een lange piek met pluim. Deze pluim verwijst naar de periode van rond 1806 tot 1830. Het Mariniersembleem is bij onze helm vervangen door het wapen van de gemeente Sittard van voor de herindeling.

 

 

                                                          

 

 

Op onderstaande afbeeldingen zijn de hoedjes mannen met hoge pluim uit de periode van 1806 tot 1830 te zien.Hoedjesmannen waarvan hieronder een afbeelding staat afgebeeld. Kenmerkend was destijds de hoge pluim aan de hoed.

 

 

 

Op de linker afbeelding staan drie Nederlandse Mariniers afbeeld uit 1806. Opvallend zijn de rode epauletten en de lange pluim op de sjako.
Tekening door M.H. van Tilburg begin 20e eeuw.

 

 

 

Op de rechter afbeelding staat een officier en een marinier in het uniform welk gedragen werd van 1817 tot 1830. De rok van donker blauw stof met een rode kraag. De broek is voorzien van een rode streep. De sjako is vervangen door een hoge hoed met staande pluim aan de linker zijde. De officier draagt gouden epauletten en de marinier draagt wings op zijn schouders.

 

 Op de afbeelding hieronder is goed te zien dat de Mariniers door de eeuwen heen diverse hoofdeksels hebben gedragen. In de derde rij staat de helm die sedert 1939 onderdeel uit maakt van het groot tenue. In de tweede rij staat op afbeelding 1 en 2 te zien dat de hoeden waren voorzien van een grote pluim. Onze pluim refereert naar deze hoeden.

 

 

 

 

Pentekening van de diverse hoofddekesel zoals deze vanaf circa 1700 tot 1955 door de Nederlandse mariniers werden gedragen.
 

 

 

Deze pentekening werd gemaakt door F.J.H.Th. Smits, 1955. Ontwerper van het zgn. Piekenpak.

 

 

 

 

 

 

Toen wij bij de heroprichting in 1989 de uniformen van St. Lambertus Broeksittard overnamen, had men destijds voor de officieren de rangaanduiding aangepast. Men had gekozen om de rang op drie manieren aan te duiden, op de ondermouw middels de bekende goudgalon met krul, op de schouders middels epauletten, en met een gouden fourragères (schouderkoord met kwasten). Tijdens mijn gesprek met de conservator van het Mariniers Museum, kwam ook de juiste manier omtrent het toepassen van de rangonderscheidingen bij officieren aan bod. Het bleek dat men in het verleden bij het Korps Mariniers op twee verschillende manieren rangonderscheidingen had toegepast en wel: op de mouw in combinatie met schouderepauletten, of op de mouw in combinatie met Fourragères.
Uiteindelijk hebben wij voor onze officieren gekozen voor de optie, op de mouw en Fourragères.
Daar ons uniform feitelijk een kopie is van het Ceremonieel tenue van het Korps Mariniers met enkele aanpassingen van de Mariniers uniformen uit het verleden, zien wij het als een eer om op deze manier mede door de inbreng van dhr. Fr. Smit, een eerbetoon te brengen aan de Marinier en zijn Uniform door de eeuwen heen.
Wij zijn trots dat wij dit uniform dragen en zullen dit ten alle tijden blijven doen, hetgeen is vastgelegd in ons huishoudelijk reglement.
Vanaf september 2019, beschikt de Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd weer over een Brigade Generaal. Omtrent zijn uniform is er weer overleg geweest met de conservator van het Mariniers Museum, en is op zijn advies dit uniform samengesteld uit diverse generaalsuniformen door de jaren heen.
Als basis dient de lange jas met dubbele rij knopen.
De rang wordt aangegeven op de ondermouwen en via schouder epauletten. De steek vertoond geen pluim. Op onderstaande linker afbeelding is een Brigade Generaal te zien uit 1929 bij gelegenheid van het bezoek van Koningin Wilhelmina aan het Korps Mariniers.

 

   

 

 

 

Koningin Wilhelmina bezoek op 16 september 1929 het Korps Mariniers en overhandigd een nieuw vaandel.
Goed te zien is dat slecht één Generaal, de Generaal – Majoor,
een steek met eenden dons bekleding draagt.

 

 

Er werd per decreet van 17 september 1806 door koning Lodewijk Napoleon een nieuw systeem ingevoerd voor schouder epauletten van officieren. Het betrof alle officiersrangen vanaf maarschalk (niet van toepassing bij de mariniers) tot de tweede luitenant, inclusief de zg. contra-epauletten. Bij dit systeem werd voor de eerste keer gebruik gemaakt van sterren: voor de kolonel-brigadier (de latere brigade generaal) één ster, voor de generaal-majoor twee sterren en voor de luitenant-generaal drie sterren. Deze sterren voor de hogere officiersrangen zouden blijven bestaan in het latere Koningrijk der Nederlanden, ook voor de hoogste rangen van zeeofficieren en officieren van der mariniers.
Van deze laatst drie hierboven genoemde zijn de afbeeldingen hieronder te zien onder de nummers respectievelijk 4, 3, en 2, waarbij afb. 4 van toepassing is voor de Brigade Generaal.

 

 

 

 

 

 

 

    Een vrijwel identieke schouder epaulet als welke was voorgeschreven voor de Brigade Generaal per decreet van 17 september 1806, is hier rechts te zien. Deze zijn toegepast op het uniform van de nieuwe brigade generaal van de Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd.    

 

 

De rangonderscheiding van onze Brigade Generaal wordt aangegeven op de ondermouw middels een goudgalon 5 cm breed, voorzien met krul en één ster, waarbij opvalt dat de krul geen weglopend gedeelte kent, (wat goed te zien is op onderstaande afbeelding) maar dat het begin en einde van de krul onder de goudgalon verscholen gaat. Dit wijkt af bij de andere officiersrangen waarbij de goudgalon met krul 5 mm boven de laatste goudgalon van 10 mm staat. De ster staat precies midden boven het centrum van de krul, conform de daarvoor geldende voorschriften omtrent de maatvoering en zijn de schouders voorzien van epauletten, gelijkend als per decreet van 17 september 1806 werd bepaald.

 

 

       

 

Brigade Generaal, 1 ster.
Geen afstand tussen goudgalon en krul.
 

 

Generaal-Majoor, 2 sterren
Duidelijk is te zien dat er tussen de goudgalon van 5 cm en de krul een afstand van 5 mm is, en dat de krul naar buiten wegloopt.
 

 

Het uniform van de Brigade Generaal van de Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd.

 



Om het middel draagt de Brigade Generaal het Oranje sjerp, welk voor een Generaal afwijkt van die van de officieren met een lagere rang. Het verschil zit in de kwasten. Voor een Generaal zijn deze groter, dikker en ovaalvormig, waarbij de ster is aangebracht precies boven de franje. Bij de lagere officieren zijn de kwasten dunnere en rond van vorm. Op de broek van de Brigade Generaal is een dubbele W-goudgalon van elk 20 mm aangebracht welke gescheiden worden door een rood laken bies van 5 mm.
De sabel van de Brigade Generaal van de Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd, compleet met zilveren sabelkwast bestaande uit Boulognes en binnenin oranje franje, staat hieronder afgebeld. De sabelkwast is met een speciale knoop aan de sabel bevestigd.

 

 

 

 

Als hoofdbedekking is gekozen voor een steek zonder eenden donzen pluim. Dit was ook niet gangbaar ten tijden rond 1930. Alleen de hogere Generaals kregen een pluim van eenden dons op hun.
Hieronder staat de steek van de Brigade Generaal van de Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd afgebeeld.

 

 

   

Steek van de Brigade Generaal van de Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd, aan de rechterzijde voorzien van het logo en aan de linkerzijde voorzien van een goudgalon met knoop.

 

 

 

De Marketenster.


Evenals bij het leger te voet, (landmacht) waren er ook bij het Korps Mariniers aan het eind van 19e eeuw Marketentsters. In het Mariniersmuseum te Rotterdam bevindt zich een originele foto van de dienstdoende Marketentster bij de Mariniers, mejuffrouw Van der Kley.

 

 

 

Foto van de dienstdoende Marketentster uit 1860, mejuffrouw Van der Kley.
   

Ter gelegenheid van het 350 jarig bestaan in 1925 van het Korps Mariniers, bezocht Prins Hendrik, echtgenoot van Koningin Emma, het jarige korps en nam hij de parade en het defilé af. Voor deze speciale gelegenheid was de laatste dienstdoende Marketentster, Anneke Neervoort, uitgenodigd. Zei had voor deze speciale gelegenheid nog een keer haar Marketentster uniform aangetrokken. Hier staat zij tussen de genodigden en neemt zij mede het defilé af. Vanaf die periode is er geen Marketentster meer bij het Korps Mariniers in daadwerkelijke dienst geweest.

 

 

Bij heroprichting van de Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd, waren er nog geen Marketentsters.
Deze werden op 7 april 1991 toegevoegd. Hieronder staat een groep Marketentsters afgebeeld in het uniform welk gedragen werd van 1991 tot 2010.

 

 

 

 

In overleg met de conservator van het Mariniersmuseum te Rotterdam, heeft het bestuur besloten om ook de uniformen van onze Marketentsters aan te passen aan het Marketenster uniform uit 1860. Hieronder staat een Marketentster van de Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd met het nieuwe Marketentster-uniform afgebeeld. Opvallende overeenkomsten met het uniform uit 1860 zijn o.a. de laarsjes, het hoedje, het vaatje met het daarop aangebracht anker, de draagriem voor het vaatje eveneens voorzien van een ankertje, de witte manchetten en het witte kraagje.
Verder is het uniform van de Marketentster zodanig aangepast dat het meer een geheel vormt met de rest van de schutterij. Zo zijn er Wings aangebracht, en een fourragères. Het jasje heeft een iets meer vrouwelijk model gekregen.

 

 

   

 

Afbeelding welke door dhr. Fr. Smits gebruikt is voor zijn kleurrijke rent omtrent de Mariniersuniformen.
Zie afbeelding pagina 2. Voor deze tekening heeft hij destijds de foto van mejuffrouw Van der Kley als voorbeeld genomen.
 

Huidige Marketentster Uniform sedert 2011.

 

 

 

 

 

 

 

 

Het vaandelsjerp.

 

Aan het einde van het schuttersseizoen 2019 werd door het bestuur besloten, ook het vaandelsjerp, het Tambour-maître sjerp en de Tambour-maître stok af te stemmen op die van het Korps Mariniers.
Op onderstaande afbeeldingen zijn de overeenkomsten goed te zien.

 

 

 

 

 

Voor en achterzijde van het sjerp van het Korps Mariniers

 

 

 

 

 

 

           

 

Voor en achterzijde van het sjerp van de Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd. De gesp, het eindstuk en de messing ring boven aan de vaandelkoker zijn met de hand door onze foerier uitgezaagd en bewerkt.

Op het eindstuk staat het eerste logo ten tijde van de heroprichting gegraveerd. Verder zijn aan de voorzijde duidelijk herkenbare elementen van onze eigen Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd zoals het jaar van oprichting en nieuwe logo

 

 

 

Het Tambour-maître sjerp.

 

 

Sergeant Majoor Ed Oostrum van het Korps Mariniers presenteert hun Tambour-maître sjerp en de Tambour-maître stok.

 

 

 

   

 

 

Presentatie nieuwe Maces t.g.v. van de inhuldiging van Koning Willen Alexander op 30 april 2013.

 

 

Het Tambour-maître sjerp evenals het Vaandelsjerp van de Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd zijn vervaardigd door firma Janfré. uit Maastricht.

 

 

   

Links: Tambour-maître sjerp
 

Rechts: Detail hand geborduurd logo met
H. Rosa vanuit het vaandel

   

 

 

De Tambour-maître stok Maces.

 

 

Als eerste moest er onderzoek gedaan worden omtrent de fabrikant welke de Tambour-maître stok voor het Korps Mariniers had gevaardigd. Het bleek al snel dat dit geen onbekende voor ons was. Het was Paul Roberst, Tambour-maître van schutterij St. Gertrudis Amstenrade.
Hij heeft aan huis een eigen werkplaats waar hij deze Maces, zoals Paul de Tambour-maître stok noemt, met de hand naar wens van de opdrachtgever vervaardigd.
Het was onze wens dat onze nieuwe Tambour-maître stok in grote lijnen een kopie moest worden van de Maces van het Korps Mariniers welke vervaardigd is t.g.v. de Beëdiging en inhuldiging van Koning Willem Alexander op 30 april 2013, waardoor onze doelstelling omtrent ons uniform, een eerbetoon aan de Mariniersuniformen door de eeuwen heen, ook hierin tot uiting zou komen.

 

 

   

 

Bovenkant Tambour-maître stok Korps Mariniers voorzien van het Marinierslogo op de kelk.

 

 

Bovenkant Tambour-maître stok
Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd voorzien van het oude logo van de Sjtadssjötterie op de kelk.

 

 

Op één kant de van de kelk van de Mace van het Korps Mariniers staat het Mariniers logo afgebeeld. Wij hebben gekozen voor het eerste logo van de schutterij. Op de andere kant staat beide een onklaar anker.
 

 

 

   

 

Logo Korps Mariniers
 

 

Logo Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd

 

Het vervaardigen van zo’n logo kost veel geduld. Allereerst moest er een ontwerp worden ingeleverd van het door ons gewenste logo. Wij hebben we gekozen voor het logo welk de Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd in de beginnen jaren van haar bestaan heeft gebruikt en wel om twee redenen: Dit heeft qua vorm enige gelijkenis met het Mariniers logo, en verder doen we op deze manier recht aan een stukje geschiedenis van de schutterij.

 

 

   

Links staat de proclamatie omtrent de geboorte van Puck Houtakkers, dochter van onze beschermheer Andries Houtakkers.
Deze proclamatie werd geschreven op het destijds gangbare briefpapier.
Van dit briefpapier hebben wij het logo voor onze nieuwe
Tambour-maître stok gebruikt. zoals hierboven is ten zien.

 

 

Met ons logo zijn we naar Paul Roberts gegaan om met hem onze wensen door te spreken.
Hieronder staat een foto impressie weergegeven omtrent de werkzaamheden die nodig zijn om zo’n Maces te vervaardigen.
Allereerst wordt het logo overgezet op een plaatje messing. Vervolgens wordt dit plaatje met een beiteltje over de lijnen ingekerfd. Vervolgens word het plaatje uitgegloeid zodat het zacht wordt en het in de juist vorm en model gedreven kan worden met speciale beiteltjes.

 

       

 

   

 

 

Aansluitend wordt de kelk van de Maces gemaakt. Hiervoor wordt een messing plaat welke eerst aan elkaar gesoldeerd is, middels een vormstuk en een drijfstok op een draaibank in de juiste vorm gebracht. Hierna wordt het geheel grondig gepolijst.

 

 

 

 

Aansluitend wordt de bol op de draaibank van een messing plaatje middels een drijfstok en een mal in de juiste vorm gebracht.
De volgende stap in het vervaardigen van de dekplaat tussen de bol en het kroontje.
Hiervoor wordt er allereerst een papieren ontwerp op een messing plaatje afgetekend en vervolgens met de hand uitgezaagd. Aansluitend wordt het ontwerp verder in vorm gevijld en met een beiteltje ingekerfd.
Tot slot wordt het geheel weer grondig gepolijst en gepoetst.

 

 

       

 

 

Ook de band met de naam van de ontvanger wordt handmatig vervaardigd. Ieder lettertje en teken wordt met de hand uitgezaagd, gevijld en gepolijst. Aansluitend wordt deze band aan de onderrand van de bol bevestigd.

 

 

 

 

Aansluitend worden het Logo aan de ene kant en het Onklaar anker op de kelk bevestigd.

 

 

   

 

 

Vervolgens wordt de kelk en de houten stok met elkaar verbonden, waarna de punt en de ketting worden aangebracht.
Tot slot worden de bol en de kelk middels een kroontje aan elkaar verbonden, waarna met een laatste polijstbeurt de puntjes op de i word gezet, waarna er een stukje rood velours in het kroontje verwerkt en is de Maces klaar is om afgeleverd te worden.

 

 

           

 

 

 

 

 

 

Sjtadssjötterie Sint Rosa Zitterd,


Jo Suijkerbuijk
Foerier en archivaris.
 

Bronvermelding:
De in dit artikel gebruikte foto’s en afbeeldingen zijn afkomstig uit:
- Eigen archief,
- Van Lieske Leunissen,
- Het Boek De Marinier en zijn Uniform, Collectie Mariniersmuseum Rotterdam
- Foto’s omtrent het productieproces van de nieuwe Maces gemaakt door Paul Roberts ter illustratie.

Webmaster: Peter Mols